Tozlu Evim

Bazı yüzeyler tozu gerçekten daha fazla çekiyor. Dört haftalık deney, nem ve hava temizliğinin önemli fark yarattığını gösterdi.

Evde bazı eşyaların diğerlerinden çok daha hızlı tozlandığını düşünüyorsanız, bunu yalnızca gözünüzde büyütüyor olmayabilirsiniz.

Swinburne University of Technology'den malzeme mühendisi ve doçent Nisa Salim'e göre bazı yüzeyler gerçekten daha fazla toz topluyor. Büyük toz parçacıkları yerçekiminin etkisiyle yüzeylere çökerken, daha küçük parçacıklarda Van der Waals kuvvetleri etkili oluyor. Bu zayıf moleküler çekim, bir parçacık ile yüzey arasındaki temas arttıkça güçleniyor. Bu nedenle pürüzlü ve gözenekli malzemeler, tozun tutunabileceği daha fazla noktaya sahiptir. Üstelik gözle tamamen pürüzsüz görünen yüzeylerde bile mikroskobik ölçekte küçük çıkıntılar, çukurlar ve kusurlar bulunabiliyor. Bunlar da ince toz parçacıklarını hapsedebiliyor.

Bazı malzemelerin toz toplamasının bir başka nedeni ise statik elektrik. Malzemeler birbirine sürtündüğünde elektron alışverişi gerçekleşebiliyor ve yüzeylerde elektrik yükü oluşabiliyor. Toz parçacıkları da elektrik yükü taşıyabildiği için bu yüzeylere çekilebiliyor. Bu nedenle “toz mıknatısı” ifadesi tamamen mecazi değil.

Akrilik, PVC, polyester ve polipropilen gibi kötü iletken malzemeler elektrik yükünü daha uzun süre koruyor.

Metal ise elektriği iyi ilettiği için yükü daha hızlı dağıtıyor ve nötr hale geliyor. Bu nedenle ince, elektrik yüklü toz parçacıklarını çekme eğilimi daha düşük olabiliyor. Havadaki nem de burada önemli bir rol oynuyor. Su molekülleri, yüzeylerdeki elektrik yüklerinin dağılmasına yardımcı oluyor. Soğuk ve kuru aylarda veya klimalı ortamlarda havadaki nem azaldığı için statik elektrik daha uzun süre korunabiliyor. Sonuç olarak toz yüzeylere daha kolay tutunabiliyor.

Bu bilgilerin ardından evde dört haftalık küçük bir deney yapıldı. Toz topladığı düşünülen büyük bir raf yerine, benzer malzemelerden yapılmış ve takip edilmesi daha kolay olan bir askılık kullanıldı.

İlk hafta hava temizleyici ve nem alma cihazı kapatıldı. Amaç, herhangi bir müdahale olmadan askılıkta doğal olarak ne kadar toz biriktiğini görmekti. Bu hafta, sonraki deneylerin karşılaştırılacağı başlangıç koşullarını oluşturdu.

İkinci hafta askılık temizlendikten sonra antistatik sprey uygulandı. Spreyin elektrik yükünü azaltarak tozun yüzeye tutunmasını engellemesi bekleniyordu.

Karşılaştırma yapabilmek için askılığın bir tarafına sprey uygulanmadı. Sonuçta spreyle işlem gören tarafın biraz daha az tozlandığı fark edildi. Ancak fark o kadar küçüktü ki fotoğraflarda bile belirgin şekilde görülmedi.

Deneyin üçüncü aşamasında nem alma cihazı yeniden çalıştırıldı. Normalde banyodaki havalandırmanın yetersiz olması nedeniyle cihaz sürekli kullanılıyordu. Ancak kuru havanın statik elektriği artırdığı düşünülerek, nem alma cihazının toz sorununa katkıda bulunup bulunmadığı test edildi. Sonuç dikkat çekiciydi: Daha kuru ortamda askılık önceki haftalara göre belirgin biçimde daha fazla tozlandı. Bu da sürekli nem alma cihazı kullanma alışkanlığının, en azından toz açısından ters etki yaratabileceğini gösterdi.

Son aşamada nem alma cihazı kapatıldı ve askılığın yaklaşık bir metre uzağına hava temizleyici yerleştirildi. Özellikle HEPA filtreli hava temizleyiciler, havadaki parçacıkların yoğunluğunu azaltabiliyor. Havada daha az toz bulunduğunda, yüzeylere çöken toz miktarının da azalması bekleniyor.

Deneyin sonucu oldukça netti. Bir hafta sonunda askılık, önceki üç denemeye kıyasla gözle görülür biçimde daha az toz topladı. Böylece dört haftalık deneyin kazananı hava temizleyici oldu.

Toz miktarını azaltmak yalnızca temizlik ürünleriyle ilgili değil. İç mimari ve kullanılan malzemeler de büyük fark yaratabiliyor. The Stylesmiths'in yaratıcı direktörü ve iç mimar Richard Misso, daha az bakım gerektiren evler tasarlarken özellikle bazı yüzey ve eşyalardan uzak durduğunu belirtiyor.

Koyu renkli zeminler, cam yüzeyler, açık raflar, fazla dekorasyon ve karmaşık detaylar tozu daha görünür hale getirebiliyor veya temizliği zorlaştırabiliyor.

Parlak yüzeyler biraz daha az toz toplasa da mat yüzeyler, tozun kaçınılmaz olarak birikmesini görsel açıdan daha az belirgin hale getirebiliyor. Melbourne'deki Gentle House da bu yaklaşımın örneklerinden biri. Evde ahşap, tuğla ve taş malzemelerin oluşturduğu sade bir palet kullanılırken, sık temizlik gerektirecek fazla dekorasyondan kaçınılıyor.

Sonuçta daha az tozlu bir ev için en etkili yaklaşım oldukça basit: Tozun birikebileceği yüzeyleri baştan azaltmak ve havadaki parçacıkları mümkün olduğunca filtrelemektir.