Görünen Eğitim

Çocuğunuzun oyuncaklarını sizin ses tonunuzla azarladığını, telefonu sizin gibi omuzuyla kulağı arasında tuttuğunu ya da plastik bir bardaktan hayali kahvesini sizin gibi üflediğini hiç fark ettiniz mi?

Bu küçük taklitler önce gülümsetir, ardından önemli bir soruyu akla getirir: Çocuklar küçük davranışları bu kadar doğru kopyalıyorsa, yemek yeme biçimimizi, hareketlerimizi ve kendimize gösterdiğimiz özeni de aynı şekilde öğreniyor olabilir mi?

Aslında bu durum aileler için oldukça umut verici bir gerçeği gösteriyor. İyi alışkanlıkların eğitimi çoğu zaman kendiliğinden gerçekleşir. Bunun için gereken tek şey, çocukların bu alışkanlıkları görmesi ve günlük yaşamın doğal bir parçası olarak deneyimlemesidir.

Çocuklar, özellikle küçük yaşlarda uzun açıklamalardan önce gözlem yoluyla öğrenir. Evdeki rutinler onlar için normal hayatın tanımı haline gelir. Sofranın nasıl kurulduğu, uyku öncesinde neler yapıldığı, yetişkinlerin yorgunluk veya stres karşısında nasıl davrandığı çocukların zihninde “hayat böyle yaşanır” algısı oluşturur.

Görülen davranış, söylenen kuraldan daha etkili olabilir.

Bu mekanizma iki yönlü çalışır. Ebeveynlerinin tabağında sebze gören bir çocuk, kendi tabağında da sebzeyi kabul etmeye daha yatkın olur. Ancak yemek sırasında sürekli telefon kullanan bir yetişkin gören çocuk, ekran kullanımını da aynı doğallıkla talep edebilir. Bu nedenle sadece kurallar koymak çoğu zaman yeterli değildir. Çocuklar, yetişkinlerin söylediklerinden çok yaptıklarını takip eder.

Kişisel bakım alışkanlıkları çocuklara en iyi, günlük yaşamın içinde gösterilerek öğretilir. Akşamları dişlerini düzenli olarak fırçalayan ebeveynlerini gören çocuk, bunun hayatın doğal bir parçası olduğunu öğrenir. Diş fırçalama sürecini birlikte yapmak ise bu görevi sıkıcı bir zorunluluk olmaktan çıkarıp aile rutinine dönüştürebilir.

Tam ağız bakımını göstermek önemlidir.

Çünkü çocukların yalnızca diş fırçalamanın yeterli olmadığını öğrenmesi gerekir. Diş fırçası, diş yüzeylerinin önemli bir bölümünü temizlese de dişlerin arasındaki alanlara ulaşamaz. Bu bölgelerde biriken plakların temizlenmesi için uygun boyuttaki arayüz fırçaları kullanılabilir. Yumuşak kıllı bir diş fırçasıyla nazik şekilde yapılan temizlik ve diş aralarının günlük bakımı, daha kapsamlı bir ağız hijyeni sağlar. Çocuklar bu rutini küçük yaşlardan itibaren gördüklerinde, ilerleyen dönemlerde bunu doğal bir alışkanlık olarak benimser. Yıllar sonra akşam bakımını atlamayan bir genç yetiştirmek, çoğu zaman uzun öğütlerden değil, evde her gün görülen örneklerden kaynaklanır.

Çocuklar kendi kararlarını verecek yaşa gelene kadar birçok konuda tamamen ebeveynlerinin seçimlerine bağlıdır. Bazı küçük görünen tercihler ise uzun vadede önemli olabilir.

Emzik seçimi bunun iyi örneklerinden biridir.

Renk veya görünüm nedeniyle seçilen emzikler, bebeklerin ağız yapısının geliştiği dönemde uzun süre damak ve diş etleriyle temas eder. Bu nedenle ortodontik emzikler, ağız boşluğunun doğal gelişimini destekleyecek şekilde tasarlanır. Benzer şekilde ilk diş fırçasının yaşa uygun seçilmesi ve çocukların diş hekimi ziyaretlerine erken yaşta alışması da önemlidir. Diş hekimi kontrollerinin korkulacak bir olay değil, günlük yaşamın normal bir parçası olarak anlatılması çocukların ilerleyen dönemlerde daha rahat davranmasına yardımcı olur. Çocuğun diş gelişimiyle ilgili sorular için en güvenilir kaynak her zaman uzman bir hekimdir.

Alışkanlıklar, belirli bir zamanı ve keyifli bir düzeni olduğunda daha kolay yerleşir. Aile içinde uygulanabilecek bazı basit yöntemler şunlardır:

Birlikte bakım zamanı: Akşam herkesin aynı anda banyoya gitmesi, müzik veya küçük oyunlarla desteklenerek eğlenceli bir rutine dönüşebilir.

Kontrolleri sıradanlaştırmak: Çocukların ve yetişkinlerin doktor randevularını korku kaynağı değil, günlük planın doğal bir parçası olarak görmek gerekir.

Ortak sofralar oluşturmak: Herkesin aynı yemekleri yemesi, çocuklara sağlıklı beslenmenin aile yaşamının bir parçası olduğunu gösterir.

Ritüeller, kurallardan daha güçlüdür çünkü sürekli disiplin gerektirmez; yalnızca düzenli olarak uygulanmaları yeterlidir. Çocukların örnek alarak öğrenmesinin en güzel yanı, ebeveynlerin özel dersler vermesine gerek bırakmamasıdır. Onlara kazandırmak istediğiniz alışkanlıkları önce kendi hayatınızda yaşattığınızda, çocuklar bunu doğal biçimde benimser. Oyuncaklarını sizin ses tonunuzla yönlendiren bir çocuk, zamanla kendine gösterdiğiniz özeni de aynı dikkatle kopyalayacaktır.