5 nawyków szczęścia

Większość ludzi postrzega szczęście jako emocję, która pojawia się wtedy, gdy sprzyjają nam okoliczności, i znika, gdy sytuacja się pogarsza.

Jednak badania psychologiczne z ostatniej dekady pokazują inny obraz.

Szczęście nie jest przede wszystkim stanem emocjonalnym, lecz efektem sposobu, w jaki organizujemy swoje życie, podejmowanych regularnie decyzji oraz środowiska, w którym funkcjonujemy.

Poniżej znajduje się pięć nawyków popartych badaniami naukowymi, które mogą mieć szczególne znaczenie dla trwałego dobrostanu – nie chwilowej przyjemności, ale poczucia szczęścia, które z czasem może się umacniać.

Bliskie więzi są fundamentem dobrego życia.

Harvard Study of Adult Development, jedno z najdłużej prowadzonych badań nad dorosłym życiem człowieka, obserwuje uczestników od ponad 80 lat.

Wnioski, które w ostatnich latach wielokrotnie publikowano i rozwijano, są jednoznaczne: jakość relacji wiąże się ze szczęściem, zdrowiem fizycznym, odpornością poznawczą oraz długością życia.

Jakość relacji okazała się silniejszym predyktorem dobrego życia niż majątek, sukces zawodowy, a nawet IQ.

Naukowcy coraz częściej mówią o tak zwanej sprawności społecznej jako o zachowaniu ważnym dla zdrowia, porównywalnym z aktywnością fizyczną czy snem. Tak samo jak o ciało, o relacje trzeba regularnie i świadomie dbać.

Znana metaanaliza z 2015 roku wykazała, że izolacja społeczna wiąże się z zagrożeniami dla zdrowia porównywalnymi z paleniem 15 papierosów dziennie. Nowsze badania biologiczne wskazują również na związki między samotnością, przewlekłym stanem zapalnym i procesami prowadzącymi do chorób.

Dlatego warto traktować pielęgnowanie relacji jako stały element życia – niezależnie od tego, czy trzeba je wcześniej zaplanować, czy po prostu znaleźć czas, by być przy drugiej osobie.

Brak czasu może odbierać dobrostan skuteczniej niż brak pieniędzy.

Jednym z ważnych odkryć współczesnej psychologii behawioralnej jest znaczenie tak zwanego ubóstwa czasowego. Chodzi o poczucie, że ciągle się spieszymy, jesteśmy przeciążeni obowiązkami i nie mamy kontroli nad tym, jak wykorzystujemy kolejne godziny dnia.

Ashley Whillans z Harvard Business School szeroko badała to zjawisko. Jej badania pokazują, że osoby, które chronicznie odczuwają brak czasu, uzyskują niższe wyniki w zakresie satysfakcji z życia, pozytywnych emocji i zdrowia psychicznego.

Co ciekawe, wydawanie pieniędzy po to, aby odzyskać czas – na przykład poprzez zlecanie komuś obowiązków domowych, płacenie za wygodę czy upraszczanie zobowiązań – wiąże się z większym dobrostanem niż przeznaczanie tej samej kwoty na dobra materialne.

Badanie opublikowane w 2017 roku w czasopiśmie PNAS wykazało, że osoby, które wybierały kupowanie czasu zamiast rzeczy, deklarowały wyraźnie większą satysfakcję z życia. Mimo to stosunkowo niewiele osób faktycznie dokonuje takiej zamiany.

Przed kolejną ważną decyzją finansową lub zawodową warto więc zapytać nie tylko: „Ile na tym zarobię?”, ale także„Ile czasu i niezależności mnie to będzie kosztować?”.

Wygodne życie nie zawsze jest najbardziej satysfakcjonujące.

Tradycyjne podejście do dobrego życia koncentruje się przede wszystkim na szczęściu i poczuciu sensu. Badania opublikowane w 2022 roku w czasopiśmie Psychological Review wskazały jednak na trzeci wymiar – psychologiczne bogactwo.

Psychologicznie bogate życie nie musi być łatwe ani przyjemne. Charakteryzuje je nowość, złożoność, rozwój oraz doświadczenia, które zmieniają sposób patrzenia na świat.

Podróże, twórcze wyzwania, trudna nauka czy dobrowolne wychodzenie poza strefę komfortu nie zawsze zapewniają natychmiastową przyjemność. Mogą jednak sprawić, że po latach życie będzie wydawało się głębsze, bardziej różnorodne i warte przeżycia.

Badania prowadzone w wielu krajach pokazały, że znaczna część ludzi, zapytana o to, jakiego życia chciałaby doświadczyć, wybierała życie psychologicznie bogate zamiast wyłącznie szczęśliwego lub pełnego sensu.

Osoby, które nieustannie koncentrują się na wygodzie, mogą po latach odkryć, że ich wspomnienia są mało różnorodne. Ci, którzy akceptują wyzwania, trudności i nowe doświadczenia, budują znacznie bogatszy wewnętrzny zbiór wspomnień.

Dobrym sposobem na rozwijanie tego nawyku jest zaplanowanie przynajmniej jednego doświadczenia miesięcznie, które będzie wymagało wysiłku, przyniesie coś nieznanego albo zmieni perspektywę.

Dawanie może poprawiać samopoczucie bardziej niż skupianie się wyłącznie na sobie.

Systematyczny przegląd badań z 2023 roku, obejmujący dziesiątki analiz i wiele kultur, wykazał, że wydawanie pieniędzy na innych wiąże się z pozytywnym wpływem na subiektywny dobrostan.

Efekt ten był widoczny niezależnie od poziomu dochodów, kultury czy rodzaju pomocy. Dotyczył zarówno bezpośrednich darowizn, kupowania czegoś dla przyjaciela, jak i poświęcania własnego czasu na wolontariat.

Zdaniem autorów badania ludzka psychika rozwijała się w warunkach silnej wzajemnej zależności. Pomaganie innym uruchamia systemy nagrody, wzmacnia więzi społeczne oraz daje poczucie sprawczości i znaczenia, którego bierna konsumpcja nie jest w stanie zapewnić.

Warto więc włączyć do codziennego życia regularne pomaganie innym – finansowe, czasowe lub związane z relacjami. Nawet niewielkie akty życzliwości, jeśli są powtarzane, mogą stopniowo poprawiać dobrostan.

Dwie godziny kontaktu z naturą tygodniowo mogą mieć znaczenie dla zdrowia i samopoczucia.

Przełomowe badanie z 2019 roku, opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports, objęło dane dotyczące niemal 20 tysięcy osób.

Naukowcy odkryli, że osoby spędzające co najmniej 120 minut tygodniowo w środowisku naturalnym deklarowały wyraźnie lepsze zdrowie oraz dobrostan psychiczny niż osoby, które nie miały kontaktu z naturą.

Co ważne, wyraźny efekt pojawiał się przy progu 120 minut. Krótszy czas wiązał się ze słabszymi rezultatami, ale nie trzeba było spędzać całych dwóch godzin podczas jednej wycieczki. Czas można było rozłożyć na kilka krótszych wyjść w ciągu tygodnia.

Naukowcy wskazują, że znaczenie mogą mieć między innymi mniejsza reakcja organizmu na stres, ograniczenie skłonności do uporczywego rozmyślania oraz regeneracja uwagi wyczerpywanej przez codzienne wymagania poznawcze.

Coraz częściej kontakt z naturą postrzega się więc nie tylko jako formę rekreacji, ale jako jeden z podstawowych elementów potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania człowieka.

Dodatkową zaletą jest dostępność. W przeciwieństwie do wielu innych sposobów poprawy dobrostanu regularny kontakt z naturą jest w dużej mierze bezpłatny, nie wymaga specjalistycznych umiejętności i może przynosić korzyści ludziom z różnych kultur i grup społecznych.

W praktyce 120 minut można podzielić na przykład na codzienne, 20-minutowe spacery.

Pięć opisanych nawyków pokazuje, że trwałe szczęście nie musi zależeć wyłącznie od chwilowego nastroju czy sprzyjających okoliczności. Znaczenie mają przede wszystkim relacje, sposób gospodarowania czasem, gotowość do nowych doświadczeń, pomaganie innym oraz regularny kontakt z naturą.

Jak wskazuje Mark Travers, amerykański psycholog posiadający stopnie naukowe Cornell University i University of Colorado Boulder, dobrostan może być efektem powtarzalnych wyborów i sposobu organizowania codziennego życia.